Zonguldak’ta 1923’ten günümüze görev yapan 47 belediye başkanından yalnızca 13’ü seçimle belirlendi. Kentte sol ve sağ partiler arasında gidip gelen yerel yönetim tercihleri, askeri müdahaleler, köprüler, maden politikaları ve “tepki oyları” üzerinden şekillendi. İşte Zonguldak belediye tarihinin bilinmeyenleri, istatistiklerle ve çarpıcı analizlerle…
Zonguldak Merkez ilçe halkı, 1889 yılında kurulan belediyede bugüne kadar görev yapan 47 belediye başkanının yalnızca 13’ünü sandık yoluyla seçti. Seçimle gelen bu başkanlar ise toplamda 7 farklı siyasi partiden çıktı. Ortaya çıkan tablo, Zonguldak’ta yerel siyasetin parti sadakatinden çok dönemsel beklentiler ve tepkiler üzerinden şekillendiğini gösteriyor.
Cumhuriyet’in ilanından Çok Partili Hayat’a geçilen 1950 yılına kadar Zonguldak’ta belediye başkanlıkları doğal olarak Cumhuriyet Halk Partisi’nin kontrolündeydi. 1950 sonrası süreçte ise askeri dönemler hariç tutulduğunda, Zonguldak’ta seçimle gelen belediye başkanlarının görev süreleri ve partilere göre dağılımı dikkat çekici bir denge ortaya koyuyor.
Partilere Göre Görev Süreleri
Zonguldak’ta seçimle gelen belediye başkanlarının toplam görev süreleri incelendiğinde, 24 yıl ile CHP ilk sırada yer alıyor. CHP’li belediye başkanları arasında Hüseyin Öztek (1968–1977), Nadir Pulat (1977–1980), İsmail Eşref (2009–2011), Muharrem Akdemir (2011–2019) ve halen görevde bulunan Tahsin Erdem bulunuyor.
Demokrat Parti (DP) ve Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) ise 10’ar yıl ile ikinci sırayı paylaşıyor. DP döneminde Hakkı Hilalci ve Mustafa Tamer, AK Parti döneminde ise Şecaattin Gonca ile Ömer Selim Alan görev yaptı.
Demokratik Sol Parti (DSP) 8 yıl, Anavatan Partisi (ANAP) 6 yıl, Adalet Partisi (AP) ve Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) ise 5’er yıl belediye yönetimini üstlendi.
En Uzun ve En Çok Seçilen Başkanlar
Tek Parti Dönemi de hesaba katıldığında, Zonguldak’ta en uzun süre belediye başkanlığı yapan isim 1935–1950 yılları arasında 15 yıl görevde kalan Süleyman Faik Ertaman oldu.
Seçimle gelenler arasında ise İsmail Eşref, üç ayrı seçim kazanarak toplam 10 yıl ile ilk sırada yer aldı. Onu 9 yıl ile Hüseyin Öztek, 8 yıl ile Muharrem Akdemir izledi. Akdemir’in ilk görevinin belediye meclisi kararıyla gerçekleşmiş olması ise dikkat çeken bir ayrıntı olarak öne çıkıyor.
Askeri Müdahaleler ve Kırılma Anları
Zonguldak’ta askeri dönemlerde görev yapan 5 belediye başkanı bulunuyor. 1980 darbesi sırasında tutuklanan ve cezaevinde işkenceyle hayatını kaybeden Oktay Ekşi’nin ardından, askeri yönetimin “özür” mahiyetinde babası Halil Ekşioğlu’na belediye başkanlığı teklif etmesi, kentin siyasi tarihindeki en çarpıcı olaylardan biri olarak kayıtlara geçti.
DP’li Mustafa Tamer ve CHP’li Nadir Pulat ise askeri darbelerle görevlerinden alınan belediye başkanları arasında yer aldı.
Sol–Sağ Dengesi ve Tepki Oyları
İstatistikler, seçimle gelen belediye başkanlarının 37 yılının sol, 31 yılının ise sağ partiler tarafından yönetildiğini gösteriyor. Ancak bu tabloya rağmen Zonguldak seçmeninin ideolojik bir süreklilikten ziyade “tepki oyları” ile hareket ettiği görülüyor. Başarısız bulunan belediye başkanlarının genellikle tek dönem görev yapması, bu durumu doğrular nitelikte.
Belediyenin Gölge Yönetimi ve Ankara Etkisi
Zonguldak Belediyesi, tarihsel süreçte çoğu zaman şehir yönetiminde geri planda kaldı. İlk yıllarda kaymakam, müftü ve Fransızların; Cumhuriyet’le birlikte vali, Halkevi başkanı ve Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun ön plana çıktığı kentte, 1950’lere kadar birçok kritik karar Ankara’dan alındı.
Maden ocakları, liman, dere ıslahları, köprüler, işçi konutları ve okullar, merkezi yönetim politikalarıyla şekillendi. Belediyenin gerçek anlamda etkinleşmesi ise 1980’li yıllarda TTK politikalarının değişmesiyle mümkün oldu. Ancak bu kez de devlet desteğinin azalması, Zonguldak’ın sorunlarını daha görünür hale getirdi.
“En Başarılı Başkan” Tartışması
“En başarılı belediye başkanı kimdir?” sorusu Zonguldak’ta her zaman tartışmalı oldu. Genel değerlendirmede hiçbir başkanın mutlak başarı sağlamadığı vurgulanırken, su sorununu büyük ölçüde çözen Metropoliten Belediyeler Birliği hamlesiyle Hüseyin Öztek öne çıkıyor.
Sosyal belediyecilik açısından ise İsmail Eşref, belediye başkanlığı makamını ön plana çıkaran isim olarak değerlendiriliyor. Ancak şehir içinden geçen çevre yoluna verilen onay, bugün Zonguldak’ın en büyük sorunlarından biri olarak gösteriliyor.
Köprüler, Seçimler ve Kader
Zonguldak’ta yerel seçimlerin kaderini çoğu zaman köprüler belirledi. 1950–1956 yıllarında Demokrat Partili Hakkı Hilalci döneminde Marshall Yardımları ile hız kazanan yatırımlar ve Fevkani Köprüsü’nün inşası, onu “en şanslı belediye başkanı” haline getirdi. Aynı köprü, 67 yıl sonra AK Partili Ömer Selim Alan döneminde yıkıldı ve bu süreç, siyasi dengeleri bir kez daha etkiledi.
Kayıp Arşivler ve Bilinmeyen İsimler
Zonguldak belediye tarihinde halen netleşmeyen isimler de bulunuyor. 1921–1922 yıllarında Mustafa Kemal Atatürk’ün yazışmalarında geçen Belediye Reisi Hasan Fehmi ile listelerde yer alan Hüseyin Fehmi’nin aynı kişi olup olmadığı belirsizliğini koruyor.
Tüm bu bilgilerin Zonguldak Belediyesi arşivlerinde bulunmaması ise ayrı bir tartışma konusu. Belediye resmi sitesinde yer alan tek tarihsel bilginin mevcut başkanın özgeçmişiyle sınırlı olması, kentin kendi tarihine sahip çıkamadığı yönünde eleştirilere yol açıyor.
Zonguldak’ın belediye tarihi, yalnızca seçim sonuçlarını değil; kentin siyasal reflekslerini, merkezi yönetimle ilişkilerini ve toplumsal hafızasını da gözler önüne seriyor.
Hayati Yılmaz ile
Zonguldak Tarih
